حقوق کم میدن؟ نمون، بیا بیرون خب.
شوهرت اذیتت میکنه؟ طلاقت رو بگیر، برای چی موندی؟ بیا بیرون از اون خونه.
خانوادهات محدودت میکنن؟ جلوشون وایسا
….
جملهها/توصیهها به ظاهر محکم و منطقی و درستاند… مثلن کجای «حق خودت رو بگیر، نذار بهت ظلم بشه» اشتباه به نظر میاد؟ اشتباه نیست. فقط فردا پسفردای این توصیههای عمومی چی؟ این آدم باید چطور زندگی کنه؟ اجاره خونه رو کی میده؟ بچهها چی میشن؟ اگر اخراج شد، بازداشت شد، آسیب جدی دید یا کشتنش، نسخه بعدی چیه؟ اصلن به بعدش فکری میشه؟
بله که هیچ کدوم نتیجه همه تصمیمهامون رو از قبل نمیدونیم، ممکنه یکهویی تصمیم بگیریم و به عواقبش هم فکر نکنیم. اما اینکه من نوعی خودم تصمیمی بگیریم و خطری رو به جون بخرم، با اینکه یکی دیگه بدون شناخت من و شرایطم هلم بده سمتش و رو هوا حرف بزنه و من رو به سمتی هدایت کنه، شایدم بعدش بابت نرفتن به اون سمت سرزنشم کنه، فرق داره. من نوعی باید فکر کنم، سبک سنگین کنیم و تصمیم بگیرم، حتا اگر تصمیمی بگیرم که دقیقن برعکس چیزی باشه که بهم بگن.
با مثال خودمم واضحتر حرف میزنم، مثلن به کارگری بگیم «حقوقت ۱۰ میلیون تومنه؟ چرا میمونی؟ اعتراض کن، بیا بیرون». یعنی خودش نمیفهمه حقش رو میخورن؟ شاید اجارهاش عقب افتاده، بچه مدرسهای داره، هزینه درمان میده یا کلی گشته تا همین کار رو پیدا کرده. یا به زنها بگیم، این چه شوهریه، ولش کن، بیا بیرون از اون خونه، بدون اینکه بدونیم بعدش کجا میتونه بره، چطور کار پیدا کنه، اگر بچه داره چی میشه، پول وکیل رو از کجا بیاره؟؟
آگاهی از حق و حقوق، به معنی توانایی رسیدن به اون حق نیست، این خیلی مهمه. آدم ممکنه دقیقن بدونه چه ظلمی بهش میشه، اما زمینه و پشتوانه لازم برای اون تغییر و حرکت رو نداشته باشه. تو دو سه تا پست قبلی هم نوشتم. بعد یکی از بیرون بگه چرا کاری نمیکنی؟
این رو هم اضافه کنم که من اصلن و ابدن نمیگم موندن همیشه امنه یا بیرون اومدن همیشه اشتباهه، شرایطها فرق دارن. گاهی مثلن تو مثال «نمون برو»، موندن خودش خطر جونیه و آدم باید بره بیرون و کمک بگیره. هزینهی سکوت و موندن خیلی سنگینه، و میتونه بعضی موارد فاجعهبار باشه… اما درست به همین خاطر که هر دو راه هزینه دارن، باید کنار اون آدم بود و با هم سبک سنگین کرد، نه تنهاش گذاشت بیامون، و نه راه بیفکر داد، نه یه راه رو بیهزینه نشون داد و طرف دیگه رو به امون خدا ول کرد.
برای اینکه بگی به کسی ظلم میشه البته که لازم نیست خودت هم بتونی نجاتش بدی. اما وقتی میگی برای خلاص شدن از این ظلم دقیقن فلان کار رو بکن، اینجا دیگه باید خیلی محتاط بود، یعنی اون توصیه هم باید بررسی شه… اینکه مشکل رو درست فهمیدی، دلیل نمیشه راهی که پیشنهاد میدی هم درست باشه… بله در مسیر آدم یاد میگیره، اما هزینهش رو تو میدی یا مردم؟مسئولیت پذیرفتن یعنی درباره هزینهها و فردا و پسفرداها فکر بشه روش، چیزی رو که نمیدونیم قطعی جلوه ندیم و بدونیم روی چه پشتوانهای روی چه زمینهای داریم حرف میزنیم. نه اینکه از روی شور و جو و عصبانیت و حس قدرت و ال و بل نسخه بپیچیم، بعدش مردم با هزینههاش تنها بمونن…
منظورم این نیست که تا همه چی تضمین نشده کسی نباید حرفی بزنه یا پیشنهادی بده. کی تضمینی ۱۰۰٪ وجود داره؟ هیچ کسی تو بعضی موارد اینچنینی نمیتونه تضمین بده. حرفم اینه که وقتی کسی داره دعوت به کاری میکنه، ریسکش رو به صراحت بگه، بگه چی رو نمیدونه، و اگه میشه کنارش از پشتوانهها و حمایت هم گفته بشه.. با مثال بریم: «ولش کن، بیا بیرون» بشه «اگه تصمیم گرفتی، اینها رو باید در نظر بگیری، این جاها میتونن کمک کنن، و هر تصمیمی هم گرفتی من کنارتم» . من نمیگم توصیه کردن و آگاهی رسانه اشتباست… دارم راجع به دعوت به انجام کاری حرف میزنم، درباره برنامه دادن به یکی/به مردم، در مورد نسخه پیچیدن و ….
بعد هم اگر درباره مسئولیت اینها حرف بزنی میگن تقصیر عامل خشونته… اگر اصرار کنی هم ممکنه خودت رو هم بکنن از عوامل دستگاه که از خودشونه دیگه. بله که مسئولیت خشونت با عامل خشونته، کاملن هم سر جاشه. اما این مسئولیت حرفهای بقیه رو پاک نمیکنه، بخصوص اینکه اون آدم پر قدرتی هم باشه. من نمیگم دقیقن جنس و سطح این مسئولیتها یکی هستن، اما یکی اون یکی رو از بین نمیبره.
تمام حرفهای من تو این پست، نه علیه آگاهی رسانی و مقاومته و نه علیه تغییر. اتفاقن چون تغییر مهمه، باید از زمینه و پشتوانه لازمهش حرف زد. از همکاری و حمایتی که بعد از فروکش کردنها باید باقی باشه… پشتوانه و حمایت از فردای همین نسخههای امروز. از قبول مسئولیت به معنی واقعی کلمهش.
دست آخر، هر کسی بهتره یاد بگیره، فکر کنه، هزینهها رو بسنجه و تصمیم بگیره. اگه مشکلی داشت، کمک و مشورت بگیره، اما در نهایت تصمیم مال خودش باشه. تقلید هم اشکالی نداره، فقط تا یه جایی و نه همیشه، به همین دلیل که تو این پست و خیلی پستهای دیگه نوشتم، خیلی وقتها میگم من اهل پیروی کردن نیستم و از اینکه کسی هم از من پیروی کنه خوشم نمیاد. فکرش و حسش برام در هر دو حالت اذیت کننده است. دلیلش واضحه: وقتی دنبال کسی راه میافتیم، یا کسی دنبال ما، خیلی راحت فکر کردن و مسئولیت به بقیه واگذار میشه. اینها هیچکدوم به معنی برتری جویی نیست، برای من به معنی اینکه آدمها، وجودشون خودشون شخصیتشون حل نشه.
جای من کنار مردمه، نه جلوشون و نه پشتشون. و اگه لازم باشه، از تنها رفتن مسیری که درست میدونم هم ابایی ندارم.