واینسا برو جلو

قبل از اینکه «خلع‌شدگان» سرکار خانوم اورسولا لوگویین رو بخونم، درباره رمان «دست چپ تاریکی» خونده بودم. می‌دونستم داستان در جامعه‌ای است که آدم‌هایش جنسیت ثابتی ندارن و نقش‌های اجتماعی اونجا، با چیزی که ما به‌ صورت پیش‌فرض یاد گرفتیم، متفاوته. همین موضوع به‌تنهایی برام اون قدر جذاب بود که شوق زیادی برای خوندن این رمان داشته باشم.

البته خیلی هم پیگیر بودم که حسین شهرابی این رمان رو ترجمه کنه، بدون هیچ شک و تردیدی، یکی از بهترین آدم‌ها برای ترجمه رمان‌های علمی‌تخیلی و فانتزی به فارسی است. حقیقتن هم صبر کردم تا ایشون ترجمه کنه یا خبر از ترجمه بده. اما اون روی سمج من که می‌گه «کاری که باید انجام شه، باید انجام شه»، بالاخره خودش رو نشون داد.

ترجمه رو شروع کردم فصل به فصل با هوش مصنوعی جلو می‌ریم. البته که اصلن و ابدن به پای ترجمه‌های مترجم‌های عالی‌مون نمی‌رسه، اما در عین حال اون‌ قدرها هم بد نیست که نشه خوندش یا نتونیم بهش اعتماد کنیم.

هدفم از این کار نه انتشار یک ترجمه حرفه‌ای‌ه و نه جایگزین‌ کردن کار مترجم‌هاست. فقط می‌خوام رمانی رو که مدت‌ها منتظر خوندنش بودم رو بالاخره بخونم، و تا جایی که می‌شه ترجمه‌ای روان و وفادار به متن اصلی باشه. البته دوست دارم غیر از خودم، هر کسی هم که مشتاق خوندن این رمان است، بتوانند راحت و رایگان به این ترجمه دسترسی داشته باشن -من طرفدار و عامل سانسور نیستم و اگر رمانی رو ترجمه کنم -البته من که ترجمه نمی کنم، ماشینی است- حتمن بدون سانسور خواهند بود.

شاید روزی ترجمه حسین شهرابی یا یکی دیگر از مترجم‌های خوب‌مان هم منتشر شد، اون موقع با خیال راحت می‌رم اون ترجمه رو می‌خونم و لذت می‌برم. اما تا اون موقع، ظاهرن قراره خودم راهی به گتن پیدا کنم.

بعد انتشار اضافه شد- در انتها هم از سریال «لنترنز» بگم یه ذره، عجب سریالی ساختن برامون، یعنی این چند سال گذشته سریال‌‌های جدن قشنگی از DC برامون ساختن، «پنگوئن» رو هنوز فراموش نکردیم، مرسی دی‌سی. و اما Marvel، از استودیو، بعد از عزیز دلم «لوکی»، و «واندا ویژن» چیز شگفت‌انگیزی ندیدیم، ولی خب با ذوق و شوق عجیبی منتظر فیلم Doomsday هستیم.New mask, same task .
جدن که اف (اِف نیست، اُف است) بر سیستم و دم و دستگاه و ساختاری که باعث میشه مردم نتونن کتاب‌ رو به زبان مادریشون بدون سانسور بخونن، نتونن یه فیلم رو همزمان با اکران سراسری تو سینماهای کشور خودشون ببینن- یه قسمت خیلی کوچک و بسیار مهم از زندگی عادی‌ای که مردم می‌تونن داشته باشن.

جمله آخری هم از آقامون آیرن‌من : If you’re nothing without this suit, then you shouldn’t have it.

سوار تاکسی شده بودم، به سمت دانشگاه. البته می‌خواستم تو بازار پیاده شم و بقیه مسیر رو پیاده گز کنم. من خیلی پیاده‌روی می‌کردم- حتا از خود خونه تا دانشگاه رو پیاده می‌رفتم و برمی‌گشتم- و سر راه هم یک سر می‌رفتم خونه مامان‌بزرگ‌اینا- میشستیم تو حیاط چای می‌نوشیدیم و حرف می‌زدیم با مامان‌بزرگ و بعضی وقتها همسایه‌‌هاشون- یکی از همسایه‌ها، همین چند روز پیش هم که مامانی رو تصادفن بازار دیده بودن، پرسیده بودن که نسرین کجاست، حالش خوبه؟ سلام برسون بهش- به قولی سلام از منه خانوم همسایه عزیز، جدن که یادش بخیر …. آره، از خونه مامانبزرگ می‌گفتم، موقع خداحافظی هم مي‌‌گفتم مامانی (بعضی وقتها به مامان‌بزرگ می‌گفتم مامانی) می‌دونین دیگه مامانی نمی‌دونن من اومدم اینجا، این بین خودمونه به همسایه‌ها هم بگین حواسشون باشه-خدا رحمتش کنه مامان‌بزرگ رو- می‌گفت می‌دونم بالام می‌دونم، مرسی اومدی، خوب کردی اومدی، برو الاه امانت.

کجا بودم؟ آه، تاکسی… تاکسی یه پیکان بود، از اون قدیمی‌ها، قرقی خسته… راستی الان پیکان خسته برای تاکسی هست؟ نباید از اون پیکان‌ها الان باشه منطقن، اما خب چه اصول و منطقی برقراره که بود و نبود اون پیکان‌ها برقرار باشه.
حالا، راننده یه آقا پسر هم سن و سال من بود، شاید یه خورده اینور اونور. این پسر عشق آهنگ‌های ترکیه‌ای داشت، کلن تو مسیر فقط آهنگ‌های ترکی داشت می‌خوند، و لذتش رو می‌برد- با ریتم آهنگ دنده عوض می‌کرد، سرش رو تکون می‌داد خلاصه کیف میکرد. ما زیاد گوش نمی‌دادیم، آهنگ ترکی رو می‌گم. تاکسی داشت نزدیک بازار می‌شد، یکهو یه آهنگی شروع کرد به پخش شدن، ریتم آهنگ و به خصوص صدای خواننده طوری بود که باید می‌بود، طوری که انگار مگه موسیقی غیر از این میتونه باشه؟ حسی که می‌داد، غمی که تو صدای خواننده بود واقعی بود نمي‌تونم حس اون لحظه‌ای که از آهنگ گرفتم رو بگم، برای منه…اون لحظه برام در یک کلمه محتشم بود. اما تاکسی رسیده بود بازار، و آهنگ تازه اول‌هاش بود…

تاکسی نگر داشت که بفرما خانوم، بازار; پول تاکسی رو دادم و باقی پول‌م رو پس داد… دست بردم که در رو باز کنم اما دیدم نه من نمی‌تونم، من باید این آهنگ رو بشنوم. به راننده گفتم، ببخشید آقا من از این آهنگ خیلی خوشم اومده، میشه بشینم این تموم شه بعد پیاده شم؟ – اصلن برام راحت نبود‌ها، اما خب باید اون آهنگ رو میشنفتم، نمی‌تونستم اون حس و اون لحظه رو ول کنم عاشق اون آهنگ شده بودم. شانس من، دیدی به یکی فیلم پیشنهاد می‌دی و یا آهنگی رو میفرستی و منتظری طرف بگه چه فیلم خوبی پیشنهاد دادی یا عجب آهنگی بود؟! دقیقن حس راننده همین بود، به وجد اومد، شانس آوردم. ایشون اصلن ناراحت نشد، خیلی خوشحال شد که از آهنگی که پخش کرده بود به قدری خوشحال شدم که دلم نمیاد تموم نشده پیاده شم… بهم گفت چرا که نه، صبر کن یه جای قشنگ پارک کنم پس. یه ذره رفت جلوتر، جای پارک بود، پارک کرد، و گفت اصلا بیا از اولش بذارم گوش کن.

آهنگ رو در سکوت شنیدیم از اول تا آخرش، لذت بردم یعنی کیف کردم. اوه، از آقای راننده در مورد آهنگ پرسیدم که خواننده کی هستن و اسم آهنگ چیه؟ اسم آهنگ رو بهم گفت و اسم خواننده رو- اسم آهنگ و اسم خواننده رو برام به فارسی ترجمه کرد که اینطوری یادت میمونه- خب من فارسی حرف میزدم دیگه- کلی هم از خواننده تعریف کرد و منم تائید کردم که عجب صدایی و عجب حسی داره. تشکر کردم و وقتی می‌خواستم پیاده شم، می‌خواست کاست رو بهم بده که بیا این برای تو. گفتم نه مرسی، همون آهنگ رو فقط دوست داشتم، میرم پیداش میکنم. تشکر کردم و پیاده شم و تا خود دانشگاه تو فضای اون آهنگ بودم.

امروز رفتم یه سر تو کافی‌شاپ نشستم کار کنم، هدست گذاشته بودم و آهنگ‌های تصادفی گذاشتم پخش شه، که یکهو همون آهنگ شروع به پخش شدن کرد و مورات گویه‌باکان (گویه‌باکان یعنی کسی که به آسمون نگاه می‌کنه، گوی یعنی آسمان و باک یعنی دیدن- حرف‌های آقای راننده) شروع کرد به خوندن- من یه لبخندی به گوشه لبم نشست و دست از کیبورد کشیدم تا به احترام همون چند دقیقه کوتاهی که آقای راننده به خاطر مسافر پارک کرد و آهنگ رو از اول گذاشت پخش شه، به احترام همون چند دقیقه منم بشینم و به آهنگ گوش جان بسپارم.

دم شما گرم آقای راننده

چند روز پیش در اینستاگرام یک پستی رو دیدم که توجه‌ام رو جلب کرد و رفتم پروفایل کاربر رو دیدم و استوری‌ها و چند تا پست دیگه‌شون هم. موضوع این بود که چرا وقتی فقر داره بیداد می‌کنه، یکی دیگه میاد از زندگی بسیار لوکس‌ش ویدئو می‌ذاره، موضوع دیگه‌ و بسیار مهم و قابل توجه این بود که چرا پدر و مادرها تو اینستاگرام دارن حریم شخصی بچه‌هاشون رو پایمال می‌کنند صرفا برای لایک و کامنت و ویو و … خب، موضوع کودک و حریم شخصی‌ش بسیار مهم و حائز اهمیته، هر چی کار بشه در این زمینه کمه- کودک‌آزار رو سرش دو تا شاخ نداره. من الان می‌خوام در مورد این نمایش لاکچری بنویسم، البته نه دقیقن خودش.
خیلی خب، آدم‌ها حق دارن و آزادن که از زندگی‌شون تو شبکه‌های اجتماعی نشون بدن و یا حرف بزنن و به نمایش بگذراند، یه رستوران خوب، غذای خوشمزه‌ای که درست کردن، سفر قشنگی که رفتن و خوش گذشته، تجربه جدیدی که داشتن، عشقشون، ماشینشون، خونه‌شون، هتل‌شون و هزار چیز قشنگ دیگه تو زندگی‌شون.

اما وقتی نمایش تبدیل بشه به محصول، دیگه داستان عوض می‌شه. چطور: هایده یه ماشین می‌خره، یا کرایه می‌کنه، یا واسه دوستشه، خلاصه مالکیتش بماند، با این ماشین یک ویدئو درست می‌کنه و این ویدئو کلی مورد توجه قرار می‌گیره تو شبکه های اجتماعی; این توجه بعدن می‌تونه به درآمدزایی برسه. مصرف > درآمد > مصرف بیشتر > درآمد بیشتر … یک حلقه میشه. البته درستش این میشه : مصرف > نمایش > توجه > درآمد > مصرف …. (مصرف رو به به شکل قشنگی به نمایش بذاری، ساختاری باشه که نمایش توجه بگیره، توجه باعث درآمد زایی میشه، با درآمد بالاتر میتونی بیشتر مصرف کنی و ….)

اینکه « وقتی این همه مردم در فقر شدید، واقعن و جدن خیلی فقر شدیدیه از هر نظر، زندگی می‌کنند، چرا فلانی و بهمانی ثروتشون رو نشون می‌دن»… ببینین فلانی و بهمانی لزومن باعث فقیر شدن مردم نشدن- یعنی ممکنه هیچ نقش مستقیمی هم در وضعیت اقتصادی نداشته باشند. البته می‌شه به مسئولیت و اخلاق اجتماعی بهش نگاه کرد، اما این کل داستان نیست. چیزی که اینجا توجه من رو جلب میکنه، اینکه در ساختاری زندگی مي‌کنیم که نمایش مصرف خودش می‌تونه ثروت بیشتری تولید کنه. اون اینفلوئنسرها هم دارن از این ساختار استفاده می‌کنند، یعنی به شکلی هم تولید کننده است و هم مشتری همین ساختار ( prosumer)- اینستاگرام یا هر پلتفرم دیگه‌ای هم که این وسط درآمد خودش رو همیشه خواهد داشت، یعنی اینستاگرام از اینکه هایده یه ماشین خریده هم به شکل غیرمستقیم داره درآمد کسب میکنه.

حالا، چطور مصرف‌گرایی رسیده به تولید ثروت؟ یه چیزی داریم به اسم «مصرف‌گرایی خودنمایانه». اینکه ما انسان‌ها بعضی‌هامون ترجیح می‌دیم که با نشون دادن وضعیت اقتصادیمون برای خودمون منزلت و قدرت اجتماعی داشته باشیم چیز جدیدی نیست- و اینکه خریدار هم داره: احتمالن شکل و ظاهر مدیر و دفترش در انعقاد قراراداد خیلی تاثیرگذاره، اینکه در باشگاه مربی خوش پوش و شیکی به عنوان مربی شخصی انتخاب بشه خیلی واضحه، اینکه ماشین و خونه خانواده کسی که باهاش در ارتباط هستند خیلی در تصمیم اثر میگذاره و هزار نمونه دیگه….خلاصه یعنی یه جورایی مصرف‌گرایی، توجه میاره و توجه، ارزش اقتصادی. کاری که شبکه‌های اجتماعی کردن، فقط استفاده از پلتفرم و الگوریتم و شخصی‌سازی به این حلقه‌ای بوده که هیچ ربطی به تکنولوژی و شبکه‌های اجتماعی نداشته، به انسان مربوط بوده. نه اینکه مشکلی نیست و این شرکتهای غول‌پیکر شبکه‌های اجتماعی بی‌تقصیرن ها.. نه، اصلن نمی‌خواستم و نخواهم به این نتیجه برسم- موضوعی هست به اسم platform capitalism که میتونه خیلی این چیزها رو قشنگ‌تر نشون بده.

خلاصه اینطوری است که بدن یکی، سیر بارداری، و بچه بخت‌برگشته از همه جا بی‌خبر، ازدواج و طلاق و زندگی روزانه و هزار نمونه دیگه تبدیل به محصول میشن برای درآمدزایی. بالاتر هم نوشتم می‌تونیم به این برسیم که مسئولیت اجتماعی داریم در برابر هم، صد البته هم درسته، ولی برای من قسمت مهمترش ساختاری هست که این نمایش رو به این شکل به درآمدزایی میرسونه و ادامه داستان…

تن آدمی شریف است به جان آدمیت – نحوه خوندن مصرع بعدی با خودتون 🙂

خیلی چیزها متغیرند، لیوان آب رو چند دقیقه پیش روی میز گذاشته بودم و یکی دو دقیقه پیش گرفتم دستم و آب نوشیدم، اون لیون رو دقیقن سر جاش نذاشتم، و حتا مدل گذاشتن اون لیوان روی میز هم مثل حالت قبلش نشد و از آب هم که کمتر شده; خیلی چیزهای مربوط به اون لیوان تغییر کرد. باد میاد و موهامون رو به حرکت وا می‌داره. با یکی از عزیزامون، دوست‌‌مون یا غریبه‌ای صحبت می‌کنیم، ایشون به ما نگاه میکنه و یکهو سرش رو برمی‌گردونه سمت دیگه رو نگاه می‌کنه; بازم تغییر کرد. دیگه مثال‌های بسیار روشن‌تر شبیه اینکه پارسال فلان مدرک رو نداشتیم و الان داریم، یا کتابی رو دیروز نخونده بودیم و امروز شروع کردیم. تکنولوژی هر روز داره تغییر می‌کنه. من یک دقیقه پیش با من الان فرق داره- حتا اگر ساکن یکجا نشسته، و به ظاهر تکون نخورده باشم- ۱ دقیقه زمان گذشته و سلول‌های درون بدن من تغییر کردن و و و و…، خیلی چیزهای مربوط به ما و آدم‌ها و جهان مدام در حال تغییرند، یعنی متغیرند.

اما همه چیزهای مربوط به ما و جهان متغییر نیستند، بعضی چیزها رو هم داریم که ثابت‌ند. ثابت هستند و نه ساکن- این دو تا با هم فرق دارند. ساکن یعنی مختصات یک جسمی در بازه زمانی‌ای تغییر نکرده- که البته ساکن نسبی و مطلق هم داریم. لیوان روی میز تا زمانی ساکن است که عاملی اون رو به حرکت واداره. اما این لیوان که ثابت نیست، یک اصل نیست. ثابت و اصل چیه؟ ثابت برای مثال یعنی اگر کسی با اسلحه به مردم شلیک کرده و یک انسان رو به قتل رسونده باشه، اگر ۵۰ سال از این قتل بگذره، فرضا این آدم بسیار هم پشیمون شده و تغییر کرده، همون آدم که نیست، حتی شده یک آدم درجه یک و خوب ، بازم اون شخص یک آدم رو به قتل رسونده، این یک ثابته. یک حقیقت غیر قابل تغییره که ۵۰ سال پیش یک قتل انجام داده; اگر با خودش خلوت کنه و یا اگر خانواده اون شخص رو ببینه، یا به گذشته رجوع کنه به خودش احتمالن میگه: من ۵۰ سال پیش جان یک انسان رو گرفتم- مگر اینکه حافظه‌ش رو از دست داده باشه.

حالا بریم سر بحث اصلی، با یک مثال : کودک‌آزاری قابل توجیه نیست و ظلم بزرگیه، بچه من، بچه شما و بچه اونها نداره، ربطی به زمان و مکان هم نداره- نمی‌تونیم بگیم اگر فلان شود و بهمان، این ظلم نیست و اوکیه. این یک اصله.

و ما ستون اصلی شخصیت‌مون رو همین اصل‌ها و ثابت‌ها تشکیل مي‌دن. زیبایی رو دوست داریم، کرامت انسانی رو مهم می‌دونیم، جان انسان‌ها رو باارزش می‌دونیم، عدالت برامون مهمه، برابری حقوق و …

خب، حالا آیا می‌تونیم بگیم جان انسان‌ها بسیار با ارزشه و پر اهمیت، اما می‌تونیم بعضی وقتها از این جان‌ها بگذریم؟ آیا عدالت امروز برامون مهمه و فردا ممکنه بر حسب شرایط عدل رو فراموش کنیم- مثلن اگر اجرای عدالت به ضرر من باشه از عدل رو برمی‌گردونم؟ قدرت مطلق بده، مگر اینکه دست ما باشه؟ کرامت و احترام متقابل مهمه برابری برام مهمه، اما وقتی زنی موضوعی رو توضیح میده من بعنوان مرد باید بیام جمع‌بندی کنم و نتیجه‌گیری کنم (مرد فهم کردن)، آیا براحتی برامون هدف وسیله رو توجیه می‌کنه؟ چی از ما می‌مونه اگر اصل‌هایی که ستون شخصیت‌مون رو میسازه رو نداشته باشیم؟ چه شخصیتی ازمون میمونه؟ تقوی چی میشه؟ به تقوی بار مذهبی ندیدیم که بخوایم ازش فرار کنیم، تقوی یعنی خودمون رو به کثافت آلوده نکنیم.
مثال‌های دیگه از زیر پا گذاشتن اصولی که داریم:
من با شکنجه مخالفم، مگر اینکه اطلاعاتی که می‌خوام خیلی مهم باشه.
آزادی بیان مهم‌ه، مگر اینکه حرفی علیه من زده بشه.
حریم شخصی مهمه، اما برای جمع‌آوری اطلاعات وارد منزل فلانی می‌شم.
عدالت مهمه، مگر اینکه به ضرر من باشه.
استفاده ابزاری از آدم‌ها رو ناپسند می‌دونم، اما از آدم ها به موقع نیازم استفاده میکنم.
قدرت مطلق خطرناک‌ه، مگر اینکه دست آدم‌های مورد اعتماد من باشه.
جان آدم‌‌ها مهمه، مگر اینکه در راه هدفی که برای من مهمه قربانی بشه.
حضور زن‌ها برام مهمه، اما اگر طبق میل ما رفتار نکنه، علیه ما حرف بزنه، اونوقت حذفش می‌کنیم.

بعد انتشار اضافه کردم: اصول اخلاقی‌ای داریم دیگه، پس اخلاقیات چی میشه؟ آیا نباید به اخلاقیات چسبید چون اخلاق کاری از پیش نمیبره؟ آیا زندگی و جان مردمی که در فقر و انواع ناراحتی زندگی ميکنند رو هزینه اهداف ،مثلن و فرضن والا کردن، درسته؟ پس ارزش جان آدم‌ها بسته به شرایطه؟ اصول متغیره؟

چند هفته پیش کتابی می‌خوندم که در واقع یه جورایی میگفت اصول باید متغییر باشند که بشه تغییری رو ایجاد کرد، یعنی آدم باید منعطف‌ باشه، این هفته هم کتابی می‌خوندم که ثابت‌ها چی هستند و چه اصولی داریم، چه متغییرهایی هستند و چه ثوابتی.
چی درسته و چی نه، جواب دادنش کار من نیست. اوه و اینکه من اصلم رو تغییر بدم چون به نفع من نیست یک چیزه، و اینکه من نظرم رو تغییر دادم چون دیدم اشتباهه یک چیز دیگه. این‌ها بحث‌های پیچیده‌ای هستند ولی بسیار مهمند و در خور فکر و سوال پرسیدن از آدم‌ درستش…

سعی کردم جسته گریخته ننویسم، امیدوارم که اشتباه ننوشته باشم، اما می‌تونم اشتباه هم نوشته باشم (نه همه‌ش رو، قسمتیش رو)، چون عالم به این موضوع نیستم، فقط درک خودم رو از دو کتاب نوشتم.
البته من به اصول و قوانینی پایبندم که می‌دونم باارزشن، درستند و در موردشون منعطف رفتار نمی‌کنم.

میگن که یک دست صدا نداره، اما این به این معنی نیست که چند دست حتمن صدا داره.چون دست‌ها در یک شرایط نیستن. چی شد یک‌ هو؟ داشتیم یه داستانی می‌خوندم، نوشته بود یک دست صدا نداره، یک لحظه فکر کردم که خب چند دست هم لزومن صدا نداره… صبر کنین، یک خاطره‌ای بود که قبلن‌ها نوشته بودم، از اینکه دوستانم می‌خواستن امتحان فیزیک ندیم و کتاب قران آوردن تا قسم بخوریم که امتحان نمی‌دیم… خاطره رو تعریف نمی‌‌کنم دوباره، فقط نکته‌اش رو بنویسم.
خیلی خلاصه، ما زمان دبیرستان چند باری سعی کردیم امتحان ندیم، البته من سعی نمی‌کردم، اما همراهی میکردم. نکته اینجا بود که می‌پذیرفتیم که قراره به نحوی تنبیه شیم، نمره منفی در انضباط، نمره کلاسی که ۵ بود رو ۰ می کردن یا هر چیزی… ماهایی که وضعیت درسیمون خوب بود می‌تونستیم این رو تحمل کنیم، کسی که وضعیت درسیش خوب نبود نمی‌تونست. حتا یادم میاد یکی دو بار خودم به چند تا از بچه ها گفتم شما برید امتحان بدید، پیش ما واینستید… چون نمره منفی برای مایی که وضع درسی خوبی داشتیم ،هیچ وقت باعث نمیشد که زیر ۱۰ بگیریم، اما برای بعضی دوستانمون باعث میشد که اون درس رو بیوفتند.

بله خب، مثل است دیگر نباید که جدی‌ش گرفت… اما شایدم باید

لحاف رو کشید روی سرش و چشم‌هاش رو بست. یاد زنگ تفریح افتاد، وقتی سمیرا کیف جدیدش رو آورده بود و همه دورش جمع شده بودن. خودش هم گرفته بود دستش، زیپش رو باز و بسته کرده بود و گفته بود « چه خوبه»، طوری که انگار خیلی هم براش مهم نیست.
بعد یاد کفش‌های پشت ویترین افتاد، همون‌هایی که جمعه هفته پیش، وقتی برای تفریح رفته بودن پیاده‌روی و از جلوی مغازه‌ها رد میشدن دیده بود; قرمز نبودن، مشکی بودن با سه خط سفید کنارش، اما خیلی قشنگ بودن. فکر کرد اگر اون‌ها رو داشته باشه هم میتونه زنگ وزرش بپوشه و راحت‌تر بدوه، از همه جلو بزنه، و هم اینقدر قشنگ بودن که به لباسهای مدرسه‌ش بیاد. حتمن زنگ تفریح که می‌شد، دوستاش دورش جمع میشدن تا کفش جدیدش رو ببینن.
باباش گفته بود «چقدر گرونه همه چی»، نمی‌خواست به این قسمت به صدای باباش فکر کنه، اون رو حذف کرد. توی ذهنش دوباره برگشت جلوی همون ویترین، خیال کرد مامانش بهش میگه «کدومو دوست داری بابا برات بخره؟» و خودش سریع همون مشکی‌ها با خطهای سفید رو نشون می‌ده، خیلی خوشحال و خندون میرن تو مغازه که بخرنش.
بعد یکهو فکرش رفت سمت اردوی مدرسه. اگر می‌تونست اردو رو بره، حتمن کنار پنجره میشست. شاید سمیرا هم کنارش می‌شست. شاید مامان صبح براش ساندویچ درست می‌کرد و یه آبمیوه هم می‌ذاشت توی کیفش.
صدای برادرش اومد که داشت تو خواب حرف میزد، انگار خواب بد می‌دید، مامانش بیدار شد رفت پیش برادرش که آرومش کنه.
دوباره فکرش رفت، اگه اتاق خودش رو داشت یه میز کنار پنجره می‌ذاشت، یه چراغ کوچیک سبز روی میز، همون چراغی که تو کارتون دیده بود، و چندتا کتاب که واسه خودش بود، شب هم چراغ خوابش رو روشن می‌کرد و تو اتاق خودش میبخوابید، سقف اتاقش هم شبیه آسمون شب بود، یه ماه هلالی و پر از ستاره‌های کوچیک. هر شب به همونا نگاه می‌کرد، هرازگاهی هم پرده اتاقش رو کنار میزد تا آسمون واقعی رو هم ببینه.
بعد یاد حرف معلم علوم افتاد که گفته بود اگر خیلی درس بخونید می‌تونید هر کاری که دوست دارید بشید. فکر کرد شاید فضانورد بشه. یا خلبان. نه، خلبان بهتر بود. از اون بالا همه‌ی خونه‌ها کوچیک دیده می‌شدن، همه آدم‌ها.
چشم‌هاش داشت سنگین می‌شد. فکر می‌کرد حتمن خلبان‌‌ها خیلی پولدارن، اگر یه روز خیلی پولدار بشه، اول یه خونه می‌خره که صابخونه هر سال نتونه بکشه روی اجاره، باباش زودتر از سر کار بیاد و چشمهای مامانش بخنده، جمعه‌ها برن پارک و شهرباز…

———————————————————————-

چیزی که مدام بهش فکر می‌‌‌کنم این است که چقدر فقر داره فشار میاره به مردم، دیگه صاحب دو شغل بودن یا حتا بیشتر یک چیز نرمال شده، البته اگر کار پیدا شه- اما اگر کسی صاحب خونه نباشه، با دو سه شغل می‌تونه صاحب خونه بشه؟ کارگری که دو شیفت کار کنه؟ نه نمی‌تونه! و مدام فاصله بین آدم های ثروتمند و فقیر بیشتر و بیشتر میشه… به بچه‌ها فکر می‌کردم، تجربه بچه‌ها از فقر چیه این روزها. یاد یه عکسی افتادم که چند وقت پیش دستم گرفته بودم و نگاهش میکردم- چند ماه پیش یک سری عکس قدیمی از بازار عتیقه‌فروش‌ها خریده بودم. عکس یه دختر بچه و پسر بچه کنار هم که خیلی معصوم به دوربین نگاه میکنن… این داستان رو به خیال خودم از روی اون عکس نوشتم.

آره الان برید ببینین کی به کدوم دانشگاه میخواد اپلای بفرسته، شاید اینطوری بتونین مشکل اقتصادی‌ و فقری که از سر مردم بالا زده رو حل کنین.

اون روز داشتم بین وب‌سایت‌ها، یعنی کلن تو اینترنت می‌چرخیدم و یه چیزی تو ذهنم قلقلکم می‌داد. امروز صبحی هم که با پیامم گپ می‌زدیم رسیدیم به اینکه چیزی شبیه «بمباران اطلاعاتی» داریم، چطور؟ خب تکنولوژی سرعت تولید محتوا رو داره بالاتر می‌بره و محتواهای بیشتر و بیشتری تولید میشه، تا جایی که دست آخر می‌مونی کدوم رو بخونی و برای کدوم وقت بذاری.

از اون طرف می‌گی حالا که ابزار و ماشین دم دستمه، خودم هم می‌تونم محتوا رو نسبت به علاقه و وقتم برای خودم سفارشی کنم. مثلن به همون هارنسی که وصل کردم به تلگرامم بگم هر چند روز یک‌ بار در مورد فلان دانشمند، نظریه یا اتفاق‌های تاریخی مثل انقلاب‌ها، جریان‌های اقتصادی‌ای که توی تاریخ اتفاق افتاده برام بنویس. یه چیزی شبیه ایده‌ی «آموزگاران جدید» آسیموف. اینکه هر کسی یه جور معلم شخصی داشته باشه که بر اساس علایق و نیازهای خودش بهش یاد بده.

حالا، بریم سراغ داستان اصلی، بمباران اطلاعاتی. می‌دونیم که سرعت تولید محتوا داره میره بالا، ولی زمان ما برای خوندن که بیشتر نشده. روز هنوز همون ۲۴ ساعته و دقت و توجه‌مون هم محدوده، حداقل تا وقتی که مثل ماتریکس یه چیزی وصل کنیم به مغزمون و چند دقیقه بعد کنگ‌فو بلد باشیم 🙂 یه زمانی می‌گفتیم کدوم منبع رو بخونیم؟ از کجا خبر‌ها رو می‌خونی و غیره… الان سوال اینجاست که «از بین این همه محتوا کدوم ارزش وقت من رو داره؟» و اینجاست که ارزش انتخاب و قضاوت بیشتر میشه.

من مثلن برای خبرها معمولن سایت‌های خبری فنی و تک رو دنبال می‌کنم، ولی خیلی چیزهایی که یاد می‌گیرم از جایی شروع میشه که اصلن دنبالش نبودم؛ دارم یه کتاب داستان می‌خونم یا یه پادکستی گوش می‌دم، به اسم یه آدم، یه اتفاق، یه نظریه یا یه کلمه می‌رسم که هیچ چیزی در موردش نمی‌دونم، کنجکاو میشم و میرم دنبالش. این مدل یاد گرفتن برای من چیز خوبیه، یه چیز تو رو می‌بره سمت یه چیز دیگه، من این رو نسبت به مدلی که الگوریتم‌ها بهمون جهت می‌دن ترجیح می‌دم. چون الگوریتم‌ها دقیقن برعکس عمل می‌کنن. هرچی بیشتر چیزی رو دوست داشته باشی، بیشتر همون رو میارن جلوی چشمت. هدف الگوریتم اینه که من و تو رو جایی بیشتر نگر داره، بتونه بعدن از همین رفتار استفاده کنه برای اهداف شرکتی یا سیاسی- این موضوع جای توجه و فکر زیادی داره. و اینجا یه فرق مهم وجود داره بین چیزی که دوست دارم ببینم و چیزی که شاید لازم باشه ببینم. ممکنه من فقط تکنولوژی دوست داشته باشم و الگوریتم هم هر روز تکنولوژی بیشتری تحویلم بده، ولی شاید چیزی که لازم دارم بخونم یه تکه تاریخ، فلسفه، اقتصاد یا حتا نظری باشه که باهاش مخالفم. الگوریتم‌ها دید رو گسترده یا گسترده‌تر نمی‌کنن، دایره دیدمون رو تنگ‌تر میکنن، این چیزی که اذیت کننده است و باید باهاش مقابله کرد. اگر انتخاب‌هامون رو کامل بدیم دست الگوریتم‌ها، فکر نمی‌کنم فردا پس‌فردا چیز خیلی قشنگی از آب دربیاد برامون- این یه نظر شخصیه.

دست آخر، ماشین می‌تونه برامون محتوا تولید و پیدا کنه، خلاصه کنه، حتا معلم شخصی‌مون بشه. الگوریتم هم تقریبن می‌دونه چی دوست داریم و طبیعتن می‌تونه افکار و انتخاب‌هامون رو جهت بده (نه این توهم نیست). من فکر می‌کنم اینکه چی وارد ذهنمون بشه، هنوز باید تصمیم خودمون باشه، اینکه چه موضوعی رو بخونیم، از چه زاویه‌ای بهش نگاه کنیم و اصلن چطور بذاریم وارد ذهنمون بشه. و شاید اگر یه ذره بیشتر روی کنجکاوی‌‌مون کار کنیم، خودمون رو از مسیری که الگوریتم برامون چیده بیرون بکشیم و گاهی دنبال چیزهایی بریم که از قبل نمی‌دونستیم بهشون علاقه داریم، چیزهای بیشتری هم برای کشف کردن پیدا کنیم. بله، زمان محدوده و نمی‌شه همه‌چیز رو یاد گرفت و بالاخره باید رفت دنبال چیزهایی که می‌خوایم و بهشون علاقمندیم، اما یه سوال می‌مونه: تا وقتی سراغ یه موضوعی نرفتیم، از کجا می‌دونیم بهش علاقه داریم یا نه؟

هشتگ نه به دید تنگ