واینسا برو جلو

پشت میزم نشستم و دارم کار میکنم، البته داشتم کار میکردم ، الان که دارم پست می‌نویسم. آره، داشتم کار می‌کردم و همزمان یک موزیکی گوش می‌دادم که یه قسمتش توجه‌‌ام رو جلب کرد، البته ریتم‌ش هم به دلم نشسته بود و زدم دوباره پخش شه و دوباره رسید به اون جمله/مصرع و بعد دیدم مغزم الانه که از چشم‌م بزنه بیرون که این یعنی چی آخه داره چرت میگه! دست از کار برداشتم رفتم لیریک رو پیدا کردم و خوندم ببینم درست متوجه منظور شاعر شده بودم یا نه! بله همون بود… داشت یه جورایی می‌گفت که فقر و نداری باعث زنگ زدن مغز و فکر می‌شه… البته شعر به زبان دیگه‌ای بود و اینقدر زمخت ننوشته بود ولی منظور همین بود.

همون موقع که داشتم به مانیتور نگاه میکردم یاد افتاد که بچه بودیم تو کتاب‌هامون و تو مدرسه و اینها این حدیث رو هم می‌شنفتیم : فقر که از در وارد شه، ایمان از پنجره می‌ره بیرون….
این جمله‌ها بار منفی دارن… از قبل تعیین میکنن کسی که فقیره پس فکرش کار نمیکنه و یا دست به هر کاری میزنه.. یعنی از قبل مشخص میشه، از قبل نتیجه گیری میشه، از قبل قضاوت میشه.

اگر درد نون داشته باشیم، با حالتی که نداشته باشیم خب قسمت اصلی‌ش این است که الویت‌ها‌مون فرق می‌کنه… با مثال برم جلو برای خودمم واضح میشه چی می‌خوام بگم… اگر من درد نون داشته باشم لزومن اینطور نیست که ندونم ورزش کردن چقدر مهمه، اینطوری میشه که زمانی برای ورزش کردن و نایی برای ورزش کردن نداشته باشم، یا بودجه‌ای برای باشگاه نداشته باشم، بازم نه لزومن بله، اما ممکنه پیش بیاد. چند وقت پیش، در این مورد، فکر کنم پستی هم نوشته بودم …
اگر درد نان و اجاره خونه و خرج مدرسه بچه‌‌هام رو داشته باشم به این معنی نیست که نمی‌فهمم وضع کشور چقدر خرابه، به این معنی نیست که نمی‌دونم که دارن در حق‌ام ظلم می‌کنن که پول کمی می‌دن… اینطوری است که من به همین آب باریکه هم نیاز دارم تا بتونم ادامه بدم… پس تفاوت الویت‌ها اینجا مساله است، میشه دید چطور میشه این رو تعدیل کرد دیگه. این جور چیزها عبارت ریاضی «این، آنگاه» نیست-
هر چند خودم خیلی وقتها این اشتباه رو میکنم، به این> آنگاه می‌رسم- که اشتباه میکنم. یا مثلن، من خودم خیلی وقتها میگم چرا فکر نمی‌کنیم به فلان و بهمان… ولی خب دست آخر آیا میخوام که بقیه فکر کنن و به نتیجه‌ای که من رسیدم، برسن؟ نه والا، اگر اینطور باشه که اساس‌ش اشتباه بوده… یا بگم چرا همه چی رو بدون سوال می‌پذیریم؟ بعد بیام بگم نه این سوال رو نپرسین، فلان سوال رو بپرسین… اینم نشد که…

برم بقیه کار و آهنگ‌ رو گوش بدم، بعدش می‌رم سراغ ادیت فصل ۱۰ دست چپ تاریکی، کلن سیاست کثیفه، واقعیت و رمان هم نداره.

بعد انتشار اضافه شد: اخیرن تو اینستاگرام یه کانالی دیدم، اینقدر لذت بخشه که نگو و نپرس. معلم مدرسه‌ای است که کارهای خلاقانه و ساخت دست شاگرداش رو نشون می‌ده.. بچه‌ها چنان خلاق و متفکر بار میاره، مدرسه ثروتمندها هم نیست، امکانات عجیب و غریبی هم ندارن… یه معلمی داشتیم بهمون میگفت باید از سر در آموزش و پرورش، پرورش رو بردارن چون نه بودجه‌ای داریم براش نه برنامه‌ای… خلاصه، معلم‌هایی هستن که جدن آموزش و پرورش رو با هم پیش می‌برن. با همون امکانات محدود به بچه‌ها فرصت می‌دن فکر کنن، تجربه کنن، چیز میز بسازن و خلاقیت به خرج بدن. دیدن کار این معلم‌ها واقعن آدم رو امیدوار می‌کنه. تازه منم بعد دیدن کار این معلم و دانش‌آموزها (دانشجو به معنی واقعی کلمه هستند، نه دانش‌آموز) انرژی گرفتم پاشدم برای خودم کوساری فوندو درست کردم 🙂 نه، قرار نیست استفاده کنمش، میسازم چون ابزار ساختن رو دوست دارم.

مرسی معلم عزیز و آفرین بر شما و دانشجوهای کوچک‌تون

خب خب، این هم از پنج دفتر کتاب پنج حلقه، اثر استاد میاموتو موساشی، اول اسم‌ش رو ترجمه کرده بودم به «کتاب پنج عنصر»، با پیامم که گپ می‌زدیم راجع به کتاب و اسم و معناش، تصمیم گرفتیم اسم‌ش رو بین خودمون بذاریم : پنج دفتر هنر رزم 🙂

چند روز پیش ترجمه‌ش رو شروع کرده بودم دیگه، با ماشین جلو می‌رفتیم- هرزاگاهی نیاز به اصلاح داشت – طوری که موقع خوندن اگر می‌دیدم نامفهومه یا عجیبه متن انگلیسی رو چک میکردم و می‌‌گفتم این قسمت رو یه باز نگری کن. امروز بالاخره دفتر پنجم و پایانی‌ش هم تموم شد. حالا ترجمه هر پنج دفتر آماده‌ست و در دسترسه- https://books.nastale.com

چیزی که برای من خیلی قشنگ‌ه درباره این کتاب، فقط و فقط این نیست که استاد موساشی یکی از مشهورترین شمشیر زنان تاریخ ژاپنه. داستان اصلی نوع نگاه این آدم به زندگی، یادگیری، شناخت خودش و دیگران و نگاه‌ش‌ به مشکلات و دشواری‌های راهه.

اگر نگاهی به کتاب کرده باشین، از پنج دفتر زمین، آب، آتش، باد و تهی تشکیل شده، البته من مقدمه رو هم به عنوان فصل آوردم. هر کدوم از این دفترها از دید متفاوتی به راه و رسم مبارزه و استراتژی نگاه می‌کنن، اما به قول خود استاد اگر خوب بیندیشیم، می‌بینیم که مفاهیمشون خیلی فراتر از شمشیر زدن و میدان نبرد است.

زمین، به عنوان اهمیت شناخت پایه‌هاست. آب، به عنوان انعطاف‌پذیری و سازگار شدن با شرایط‌ه -جمله‌ای از آقامون بروسلی هم داریم: «ذهنت را خالی کن. بی‌شکل باش، بی‌قالب، درست مثل آب. اگر آب را در فنجانی بریزی، شکل فنجان را به خود می‌گیرد. اگر آن را در بطری بریزی، شکل بطری می‌شود. اگر در قوری بریزی، شکل قوری را به خود می‌گیرد. آب می‌تواند آرام و روان جاری شود، یا با قدرت درهم بکوبد.آب باش، دوست من.»

آتش یعنی تصمیم گرفتن و عمل کردن و رویارو شدن. تو دفتر باد از شناخت راه و روش دیگران می‌گه، حتی اون‌هایی که با ما متفاوت فکر می‌کنند و مخالفند حتی- باید راه و روش‌شون رو دید. و در نهایت در دفتر تهی، که برام خیلی جای سوال باقی گذاشته، استاد موساشی از شناخت واقعیت و حقیقت حرف میزنه، رها شدن از سردرگمی و شناخت تهی راستین، و در تهی بودن…. نمی‌تونم بگم این دفتر رو کامل متوجه شدم.

کتاب بسیار خوبی بود، قبلن دوستم بهم پیشنهاد داده بود تا بخونمش; pdf انگلیسیش رو فرستاده بود و من مرور کرده بودمش. اما الان فرصت خیلی خوبی شد که قشنگ بخونم و بهش فکر کنم. نوشته بودم که کتاب به ظاهر تخصصی‌ه شمشیرزنی و راه نبرد و مبارزه‌است، اما مفاهیم‌ش چیزی دور به زندگی‌های ما نیست.

خلاصه که خیلی خوشحالم که خوندمش، و خیلی خوشحال‌تر که امکانی وجود داره که بتونم ترجمه‌ خوبی ازش رو با بقیه شریک شم. Books.nastale.com

با شناختنِ آنچه هست، آنچه را نیست می‌شناسی. تهی همین است. موساشی

خب، از عنوان پست مشخصه که داستان چیه؛ books.nastale.com با یه کتاب دیگه به‌روز شد! هیپ هیپ هورا 🙂
این بار سراغ «کتاب پنج عنصر» رفتم. اثری از میاموتو موساشی (Miyamoto Musashi)، شمشیرزن و استاد هنرهای رزمی ژاپنی. البته ترجمه هنوز تموم نشده و همچنان در حال انجامه.

اما یه نکته درباره اسم کتاب هست که باید و شاید که توضیح بدم. احتمالن این کتاب رو با عنوان «کتاب پنج حلقه» یا اسم انگلیسیش، The Book of Five Rings، می‌شناسین. من هم اول همین عنوان رو شنیده و دیده بودم، ولی وقتی کمی بیشتر درباره کتاب و تاریخچه‌ش خوندم، تصمیم گرفتم اسم کتاب رو «کتاب پنج عنصر» بذارم 🙂 روح نداشته استاد در آرامش باد.
داستان از این قراره که آقامون موساشی کتابش رو در پنج بخش نوشته: خاک، آب، آتش، باد و خلا. این‌ها همون پنج عنصر معروف طبیعت هستند. اما عنوانی که کتاب رو باهاش می‌شناسیم، بعدها توسط شاگردان موساشی بهش داده شده… یعنی عنوانی نیست که خود استاد برای نوشته‌ش انتخاب کرده بوده.

حالا من هم با خودم گفتم وقتی این پنج بخش به پنج عنصر اشاره دارن، چرا اسم کتاب رو «پنج عنصر» نذارم؟ فکر کنم استاد با این عنوان موافق بوده 🙂 به نظرم هم به محتوای کتاب می‌خوره و هم معنای اولیه و ظاهری‌ه روشن‌تری داره.
البته یه دلیل شخصی هم دارم: اسم «پنج حلقه» من رو یاد این ماجراهای انرژی‌ درمانی و حلقه‌های عجیب‌ و غریب می‌اندازه و خوشم نمیاد 🙂 در حالی که این کتاب اساسن درباره راه و رسم رزم، شمشیر زنی، شناخت حریف و استراتژی مبارزه‌ است- پس بومی‌سازیش کردم و شد: کتاب پنج عنصر. اُس.

خب، نکته دیگه‌ای به ذهنم نمی‌رسه… اوه، راستی… شاید بعضی‌ها بپرسن اصلن این کتاب‌ رو کی می‌خونه (چون تا حدودی شاید بشه گفت تخصصی‌ه : راه و رسم جنگ، شمشیر زنی، شناخت حریف و استراتژی نبرد) یا چرا رایگان منتشرشون می‌کنم؟ در مورد محتوا که نوشتم تقریبن تخصصی‌ه، اما نکته‌های ظریفی درش است که بسیار قابل تفکرند، و البته فکر کنم تو ویدئو تلگرام گفتم که توی بوکز.نستله کتاب‌هایی رو می‌ذارم که برای خودم، برای پیام یا برای جفتمون ترجمه می‌کنیم. منطق پشتش هم خیلی ساده‌ست: حالا که برای خوندن یه کتاب وقت گذاشتیم و نسخه فارسیش رو آماده کردیم، چرا نتیجه‌ش رو با بقیه شریک نشیم؟ من که دارم ماهی ۲۰ و چند دلار بابت اشتراک ChatGPT پول می‌دم، نتیجه‌ش بله یک کتابی است که من یا پیامم یا هردومون خوشمون اومده، درخواستی نیست آره، اما بازم شاید یکی دیگه خوند و استفاده کرد و لذت برد. اینکه خیلی خوبه!
داستان پشتش همین‌قدر ساده‌ست. نه بیشتر، نه کمتر 🙂

با احترام به راه رزم استاد موساشی

خب خب رسیدیم به فصل هفتم از کتاب «دست چپ تاریکی»، تو این فصل داریم گزارش یکی از کاوشگران رو می‌خونیم، که تقریبن به شکل خوبی درکش رو از قضیه بی‌جنس بودن یا نهفته بودن جنسی مردمان گتن داره توضیح مي‌ده.

این فصل همه‌ش ۴ صفحه بود که به شکل ویدئویی ضبط کردم، تو کانال تلگرام نستله گذاشتمش ویدئو‌ رو، بعد همون فایل mp4 رو تبدیل کردم به ogg; البته نسخه ogg رو مقداری هم ویرایش کردم.

دیگه بگم… چون books.nastale.com رو داریم، نسخه pdf رو اینجا آپلود نمی‌کنم، و مستقیم آپلود میشه در بخش مربوطه‌ش: https://books.nastale.com/book?book=left-hand-of-darkness

فعلن اینجا نسخه صوتی رو می‌ذارم تا راه بهتری هم برای این پیدا کنیم:
نسخه ogg فصل هفتم – مسئله جنسیت – دست چپ تاریکی

این دومین کتابم از عزیزم، اورسولا لگوئین، است، و خب چیزی که می‌بینیم اینه که اورسولای عزیز در رمان‌هاش سعی میکرده کاری کنه که ما جهان رو طور دیگه ببنیم، آدم‌ها و روابطشون رو، سیاست و تاثیراتش رو… راهی که برای تغییر جهان داشته، نشون دادن نگاه دیگه‌ای به قوانین نوشته شده و ننوشته شده جهانه… چقدر آدم باحالی بوده جدن، عرض ارادت خدمتش :***

در انتها هم، با وجود تمام روی تاریکی که هوش مصنوعی داره، نباید از روی روشن‌ش غافل باشم. مثلن همین که می‌تونه ابزاری باشه که دانش و تخصص رو از انحصار عده‌ای در بیاره… بله این دقیقن به معنی توزیع برابر قدرت نیست، چون زیرساختش دست ما مردم که نیست، اما بازم… و خب اینم می‌دونیم که دسترسی برابر به امکانات لزومن به معنی این نیست که همه به طور یکسان ازش بهره میگیریم، عواملی دیگه هم در جریانند… بحث قشنگی میشه این موضوع. اما میگم دیگه بازم باعث شده دانش تخصصی از انحصار در بیاد، و این نکته مهمیه، روی روشنشه. روی تاریکش هم که داریم دیگه، از جمله بازتعریف اعتماد و دوستی، یعنی پایه‌های مهم روابط اجتماعی ما آدم‌ها، در دنیای هوش مصنوعی.

یه پلتفرم ساده راه انداختیم برای خوندن کتاب‌هایی که با AI ترجمه می‌کنم: https://books.nastale.com

اینطوری، کتاب‌ها رو می‌شه هم روی موبایل و هم روی دسکتاپ، راحت و بدون دردسر خوند.

فعلن دو تا کتاب توی سایت داریم: «پیانوی خودنواز» اثر عزیزمون کورت ونه‌گات که ترجمه‌اش تموم شده و نسخه کاملش در دسترسه، و «دست چپ تاریکی» اثر عزیزمون اورسولا کی. لو گویین که ترجمه‌اش هنوز ادامه داره.
البته هم‌زمان دارم نسخه صوتی «دست چپ تاریکی» رو هم آماده می‌کنم و همین باعث شده روند ترجمه کمی طولانی‌تر بشه. که خب البته عجله‌ای هم در کار نیست. بعد از تموم شدن این کتاب، می‌رم سراغ صوتی کردن «پیانوی خودنواز» 🙂

ترجمه‌ها رایگان و بدون سانسور در دسترس هستن- هدفم اصلن دسترسی آزاد و رایگان و بدون سانسور برای همه است. امیدوارم از خوندنشون لذت ببرید، همونطور که من می‌برم- البته کیفیت لذت‌ بردن‌ها متفاوته که اونم اوکیه 🙂

با تشکر از پیامم بخاطر ایده این صفحه وب برای خوندن راحت کتاب‌ها :*****🥰😘❤️ در واقع پیام که ترجمه‌ها رو می‌خوند گفت pdf خوندنش سخته نسرین، و این ایده رو داد و پیاده‌ش کردیم.

شاعر می‌فرماید که: به کتابخانه من که می‌آیید، با انرژی زیاد بیاید
(بعد انتشار اضافه شد: با پیامم و دوستمون گپ می‌زدیم به این نتیجه رسیدیم که هر طور هستید بیایید، با انرژی زیاد، بی انرژی زیاد…. خب بیاین تغییرش بدیم: به کتابخانه من که میایید، هر طور که هستید بیایید)

سال ۱۹۶۱ استنلی میلگرام در دانشگاه ییل آزمایشی طراحی می‌کنه. به کسایی که شرکت کردن می‌گن نقش معلم رو دارن و باید هر بار که شاگرد که اون طرف دیوار، جواب غلط میداد بهش شوک الکتریکی بزنن… به شدتی که هر بار بیشتر میشد. البته شوک واقعی نبود و شاگرد هم بازیگر بود، نقش بازی میکرد .

نتیجه این آزمایش این شد که حدود دو سوم شرکت کننده‌ها، شوک رو تا سطح زیادی بالا بردن، چیزی که پژوهشگرا انتظار نداشتن. این‌ آدم‌ها هیولا یا شیطان صفت نبودن، آدم‌های عادی بودن. وقتی مسئول آزمایش می‌گفت ادامه بدید، مسئولیتش با ماست، شرکت‌کننده‌ها با اینکه ناراحت میشدن، میلرزیدن، ولی ادامه می‌دادن، چون نمی‌تونستن به مقام پروفسوری که اونجا میگفت ادامه بدن «نه» بگن، چون فکر میکردن مسئولیتش با اونها نیست …. و البته عده کمی هم بودن که لذت میبردن…

حالا در مورد خود آزمایش و جزیئاتش، علاقمند باشین خودتون مي‌رین می‌خونین. یکی از نکته‌های مهم آزمایش این بود که مسئولیت میره جای دیگه- شرکت کننده می‌گفت من دستور رو اجرا میکنم. یکی دیگه از نتایجشون هم این بود که شرکت کننده میگفت این برای آزمایش است و کارش رو بخشی از پروژه علمی می‌دونست و فکر میکرد اوکیه.

حالا با دید این آزمایش و نتایج‌ش به یه ماجرای آنلاین- کارهایی مثل قلدری آنلاین، خواستم نگاه کنم- شاید بهم ربطی نداشته باشن… حالا، وقتی چندین نفر دارن یه کار رو انجام مي‌دن، مثل همون قلدری، مسخره کردن، خاموش کردن صدا، تحقیر کردن… اینجا چی میشه؟ مسئولیتش با کیه و چطور پخش میشه؟

۱- سمت جمع میره، چون نمیگن که از بین هزار نفر، تو بودی که قلدری کردی… اونم میگه من نبودم همه بودن، من فقط یه لایک زدم، یا من فقط یه ریتوییت کردم، من فقط یه کامنت گذاشتم، من فقط خندیدیم و … یعنی کار پخش شده بین چندین نفر و هیچ کسی مسئول نمیبینه خودشو.
طبق چیز‌هایی که خوندم این رفتارهای ما ناشی از میل به همرنگی با اطرافیان میتونه باشه، اگر بیشتر آدم‌های دورو بر من دارن اینکارو میکنن، پس شاید منم باید همینکارو بکنم. یا چیزی شبیه تعلق به گروه داشتن، مثل همون پیراهن قهوه‌‌ای‌های هیتلر. وقتی آدم‌ها در یک گروه هستند، خودشون رو متعلق به یک گروه می‌دونن، هویت گروه رو به خودشون میگیرن. یا ممکنه فکر کنن، در واقع یعنی بترسند که اگر همراهی نکنن ممکنه خودشون نفر بعدی باشن که اتک بشه بهشون. یا اینکه تحت تاثیر فردی با قدرت هستند، و چون چشم بسته این آدم رو دنبال میکنن، هر چی بگه رو وحی منزل میدونن، بدون اینکه فکر کنن.
و خب همه چیز تو دنیای مجازی فرق داره، شبیه همون که گذر زمان در شبکه‌های اجتماعی فرق کرده با گذر زمان در دنیای واقعی ما، یا شبیه اینکه ناراحتی کسی رو از نزدیک دیدن، فرق داره با دیدن علامت غمگین در شبکه اجتماعی… یعنی این فاصله‌ها، آسیب‌زدن رو راحت کرده.

۲- میره سمت فرد با قدرتی که یا این حرکت رو شروع کرده و یا درش شرکت کرده. فرد با قدرت هم منظور رییس جمهور و ال و بل نیست، قدرت در تمام لایه‌های زندگی‌مون در جریانه. همین که یکی فالوئرهاش بره بالای ۵ هزارتا، ۱۰ هزارتا، حس قدرت و کنترل و تاثیرگذاری پیدا میکنه. ولی آیا مسئولیت اخلاقی‌ش هم بالاتر میره؟ یا اونم برمیگرده میگه من نظر شخصی خودمو دادم و به کسی نگفتم چیکار کنه و چیکار نکنه… یه بهونه ضعیف برای کسی که می‌دونه چقدر ممکنه تاثیر بذاره، یا اینکه اصلن عمدن برای فرار از پاسخگویی نسبت به رفتارش شروع به تخریب کسی دیگه کنه…
جواب این سوال که آیا با قدرت بیشتر، مسئولیت هم بیشتر میشه که بله است. یاد جمله معروف داستان اسپایدرمن افتادم: With great power comes great responsibility 🙂 عرض ارادت خدمت آقامون استنلی که جاش خیلی خالیه، و البته خود پیتر پارکر عزیزمون هم (آقامون پیتر پارکر میخواستم بنویسم، دیدم سن پیتر پارکر به آقامون نمیخوره).

خب، داشتم می‌نوشتم، جواب این سوال، بله است. چون هر چی صدا بلندتر باشه، وزن کلمه‌ها هم بیشتر میشه. خوبی این روزها اینه که حتی کسی با چندین ده هزار فالوئر هم می‌تونه براحتی نقد بشه- البته باید منصفانه و دقیق باشه، نه حمله- همین چند سال پیش نقد کردنش عجیب بود، باز الان خیلی بهتره. حالا کسی که ده ها هزار فالوئر داره، نمیتونه نقد کنه؟ البته که می‌تونه، و اصلن منتظر اجازه من و شما نیستن، قدرت دستشه. ولی کسی که صدای بلندتری داره، قبل از اینکه اسم کسی رو جلوی هزاران نفر ببره، باید مطمئن بشه که ماجرا رو درست فهمیده و طرف مقابل رو هم شنیده- مگر اینکه هدف تخریبه، فرار از پاسخگو بودن و البته شاید هدفهای دیگه مثل ندونم کاری و چه و چه … قدرت داشتن و منصف موندن با هم راحت جمع نمی‌شن، باید جمع بشن ها، ولی خب می‌بینیم که وضع چیه.. و خب همین‌جاست که مسئولیت معنی پیدا می‌کنه.
البته اینکه فرد با نفوذی مسئولیت بیشتری داره، به معنی بی‌مسئولیتی بقیه‌مون نیست. ما آدم‌ها باید از خودمون بپرسیم: چرا دارم اینکارو میکنم؟ چرا به این حرف میخندم؟ ما باید از خودمون بپرسیم که مگه حرف طرف مقابل رو شنیدم؟ بذار خودم فکر کنم؟ بذار خودم برم ببینم داستان چیه؟ دارم از چی دفاع میکنم: صرفن چون آدم محبوبی است، پس همه کارهاش و رفتاراش اوکیه و من باید بپذیرم و قبول کنم؟
اون روزی داشتم یه پادکستی رو گوش می‌دادم، استادی داشت صحبت مي‌کرد، به قدری این آدم عالی است که بیا و ببین، حرف میزنه میگه البته من این رو مستقیم نشنیدم، پس نمی‌تونم به قطع بگم… یا میگه این حرف رو از کسی دیگه شنیدم و اعتبار حرفش رو نمی‌دونم… ببنین چقدر یه آدم میتونه که عالی باشه- حساسیتش در مورد نقل حرف، نقل داستان از کسی دیگه…

در نهایت، چیزی که من فهمیدم این است که کارهای به نظر کوچک، جدن مي‌تونن تاثیرهای بزرگی بذارن، اگر ما انجامشون می‌دیم بخشی از اون هستیم و نمی‌تونیم شونه خالی کنیم، و قدرت هم کسی رو از پاسخگویی معاف نمیکنه، قانون جنگل حاکم نیست. و البته مهمتر از اون، نباید چون یک نفر قدرت بیشتری از ما داره، دنبالش بی چون و چرا راه بیوفتیم. شاید مقاسه رفتارهای بد آنلاین و تاثیر اینفلوئنسرها رو نباید ربط بدم به آزمایش میلگرام… من بعنوان یک آدم عادی نوشتم، نه روانشناسم و نه پژوهشگر انسان‌شناسی و جامعه شناسی…صرفن درک خودمو از خونده‌هام نوشتم و جمع‌بندی کردم و البته می‌تونه جمع‌بندی ناقص باشه، سعی کردم چیزی که می‌‌نویسم تاثیر منفی نداشته باشه. امیدوارم که عمل‌م به حرفی که باورش دارم نزدیک بوده.

خیلی خب، بریم سراغ فصل شش‌ام از کتاب «دست چپ تاریکی»، همراه با ارادت خدمت خانوم‌م اورسولا کی لگویین عزیز :*****

راهی به اورگورین pdf
راهی به اورگورین ogg

بخونیم ببینیم گنلی می‌خواد چیکار کنه، استراون چی میشه… اون پنج سال چطور قراره بگذره…

این روزها گپ و گفت‌هامون از هوش مصنوعیه، کم و زیاد بلاخره در مورش حرف میزنیم. آسیب‌پذیری‌هایی بحرانی‌ای که این ماه خبرشون رو خوندیم و نخوندیم و شایدم از وجودشون بی‌خبریم، همچنان نگرانی وضعیت برخی شغل‌ها، اطلاعات جعلی و دیپ‌فیک، وابستگی بیش از حد به AI، بحث تاثیر عجیب الگوریتم‌ها، و اینکه ماشین‌ی شدن چقدر داره تو زندگی‌هامون تاثیر میذاره، جامعه، اقتصاد، دموکراسی، سیاست…

ولی یه موضوع دیگه هم هست که باید درباره‌ش حرف زد: رابطه‌های انسانی و هوش مصنوعی.

فرض کنین سال‌هاست با یکی دوستین، شما شناخت تقریبن خوبی از دوست‌تون دارید و طرف هم شما رو میشناسه، از زندگی‌ همدیگه خبر دارین، خاطره مشترک دارین و کلی دوستی خب.

حالا یه روز دارین با همین دوست‌تون گپ می‌زنین تو مسنجری، از یه اتفاق شخصی میگین و یه جوابی می‌گیرین که اصلن انتظارش رو ندارین. می‌تونه جواب کاملن تعجب برانگیز باشه شبیه اینکه گویا این آدم اصلن شما رو نمیشناسه، شاید جواب اتفاقن خیلی هم درست/منطقی نوشته شده باشه، ولی یه چیزی توش عجیبه. انگار کسی که جواب داده، اون آدمی نیست که سال‌ها می‌شناختین.

خب چه اتفاقی افتاده؟ شاید دوست‌تون حواسش پرت بوده، شاید درست متوجه حرف‌تون نشده، شاید هم اون خاطره‌ای رو که تعریف کردین یادش نمیاد و هزارتا شاید دیگه. اما این روزها یه احتمال دیگه هم وجود داره: شاید اصلن این جواب رو خودش ننوشته باشه! شاید هوش مصنوعی نوشته باشه.

و اینجاست که یه سوال جالب پیش میاد، البته چندین سوال پیش میاد که همینطوری می‌ریم جلو. وقتی با دوستمون حرف می‌زنیم، آیا حق داریم انتظار داشته باشیم که اون طرف گفتگو واقعن خودشه؟

اصلن و ابدن منظورم این نیست که استفاده از هوش مصنوعی کار بدیه. اتفاقن خودم از هوش مصنوعی به شکل قشنگی استفاده می‌کنم، همون طرح معلم شخصی حضرت آسیموف رو برای خودم آماده کردم و لذت می‌برم و در شغل‌م هم که به شکل درست و اصولی‌ای ازش استفاده میکنم. البته همیشه در مورد تهدیدها و خطرات‌ش می‌خونم. حالا، برگردیم سر داستان خودمون، چت دوستانه; یه تفاوتی وجود داره بین اینکه از هوش مصنوعی بخوای غلط‌های نوشته‌ات رو اصلاح کنه، یا کل حرف زدن با دوست‌ت رو بسپری دستش.

وارد سوال «به کی میگیم دوست ماست» نمی‌شم، ولی به هر کسی بگیم دوست‌مونه، یعنی بهش اعتماد می‌کنیم، تا حدی اعتماد می‌کنیم. وقتی اعتماد می‌کنیم چی میشه؟ آسیب‌پذیر میشیم، تاثیر می‌گیریم، ریسک می‌پذیریم و …

حالا فرض کنیم دوست ما از هوش مصنوعی برای جواب دادن به پیام‌ها استفاده می‌کنه، یه سری تغییرات شکل میگیره دیگه – و این هم می‌دونیم که ایجنت‌ها Memory دارند دیگه، کسی می‌تونه کل چیزی که از دوستش می‌دونه رو بده به حافظه اون ایجنت که شناختی ازش داشته باشه. حالا با این حساب جواب‌ها میتونه سنجیده هم باشه ولی نه همیشه- برگردیم سراغ تغییرات:
شاید بتونه جواب‌‌های بهتری پیدا کنه بده – تواناییش در جواب دادن رو نمي‌خوام زیر سوال ببرم.
شاید بتونه بیشتر کمک کنه، چون هوش مصنوعی شاید بهتر از دوستم بتونه یه چیزهایی رو ارزیابی کنه و جوابی که می‌ده برای من بهتر باشه- این منطقیه، حتا اگر من بگم ۱۰۰ سال سیاه نمی‌خوام دوستم بهم کمک هوش مصنوعی رو در جواب بده.
اما آیا درست و اخلاقی هم هست؟ ممکنه من با این تصور حرف بزنم که دارم با خود این آدم گپ می‌زنم، در حالی که بخش مهمی از گپ رو یه ماشین داره انجام میده. آیا این درسته؟ فرض رو بر این بذاریم که دوستم اصلن به من اطلاع نداده که داره از هوش مصنوعی برای گپ دوستانه استفاده مي‌کنه. چرا اصلن مهمه؟ شاید به دلیل اینکه در روابط دوستانه‌ ما انتظار شنیده شدن و درک و فهم از طرف مقابل داریم، و به عکس.

خیلی خب، فرض کنین یه روز خیلی بد داشتین. به دوست‌تون میگین چه اتفاقی افتاده و چقدر ناراحتین. دوست‌تون ممکنه یه جواب خیلی ساده بده. مثلن چه می‌دونم : وای، می‌فهمم چی میگی، یادته دو ماه پیش هم همچین چیزی شده بود؟ یا یادته برای فلانی هم این اتفاق افتاده بود…. همین که احساس کنین طرف حرف‌تون رو فهمیده، می‌تونه براتون مهم باشه. البته بستگی داره به خیلی چیزها، میزان صمیمیت و عمق دوستی – و صمیمت و عمق یک دوستی بیشتر به احساسی است که منتقل میشه، نه به حجم اطلاعات، چون دکترمون احتمالن اطلاعات بیشتری از ما داره، نسبت به خیلی دوستانمون…

خب اگر به انتقال احساسات مربوط بشه، و اگر به جای دوستمون یه ماشین بتونه جوابی تولید کنه که باعث بشه من و شما احساس کنیم شنیده شدیم یا درک شدیم، آیا کافیه و اشکالی نداره؟ یعنی اگر دوستمون پیغام‌ها رو بخونه و جواب رو بسپاره به هوش مصنوعی اوکیه؟ چون شنیده دیگه، پس این اوکیه؟ اما اگر خودش حتا پیغام‌ها رو نخونه و کلن بی‌خبر باشه از اینکه بین ما و هوش مصنوعی چی داره میگذره چی؟ حالا، سوال دیگه آیا اگر بدونیم این جواب‌های با احساس رو هوش مصنوعی نوشته از طرف دوستی و یا ندونیم اینو ، این «احساس شنیده شدن/صمیمیت» تغییری می‌کنه؟

تازه یک سوال دیگه میاد وسط: پس حریم شخصی این وسط چی میشه؟ برگردیم به مثال: ما به دوستمون یک خاطره شخصی رو تعریف میکنیم، دوستمون هم، فرض کنیم، مسنجرش رو وصل کرده به یک ربات و سرویس هوش مصنوعی‌ای، پیغام‌ها در واقع میره به هوش مصنوعی و اون جواب رو برمی‌گردونه به ما… حالا چی؟ ما اعتماد می‌کنیم، چون رابطه دوستی است، اما اطلاعات‌مون به سرویسی میره که ازش بیخبریم! حالا این سرویس لوکال بوده روی ماشین دوستمون، یا اینکه سرویس کلاود است و اینجا یک رابط دیگه هم اضافه میشه که پیام‌های ما رو آنالیز میکنه و احتمالن برای یادگیری هم ازش استفاده میکنه، و ما ازش بیخبر بودیم.. شبیه اینکه دوباره چیزی رو به دوستمون که بهش اعتماد داریم، میگیم و اون بدون اینکه اطلاع بده بهمون به کسی دیگه میگه… این دو فرقی با هم ندارن.

در کل، ما وقتی با دوستی حرف می‌زنیم، دنبال چی هستیم؟ دنبال جواب، جواب درست، یا دنبال حضور یک انسان؟ حقیقتن، جواب درست خیلی چیزها رو که می‌دونیم، این روزها خیلی راحت از جاهای زیادی بدست میاریم، بی‌دردسر و سریع و آنی و احتمالن دقیق‌تر. پس داستان «جواب» نیست. ارزش زمان گذاشتن‌ه؟ هوش مصنوعی زمانی نداره که بهم بده، ولی اون آدم زمانی داره! ما دنبال زمان آدم‌‌ها که نیستیم… بحث حضور یک انسانی است که درک و حس دو طرفه وجود داره، در غیر اینصورت هیچ ارزشی نداره.

داریم با پیامم گپ می‌زنیم در این مورد، یاد فیلم watchmen افتادیم، عجب داستانی، با عرض ارادت خدمت آقامون رورشاک :***

در پایان هم امیدوارم که همچین دوستی‌‌ای رو تجربه نکنیم، و بذاریم دوستی‌ها به شکل انسانی باقی بمونن.